Yaankubu na Izu

Karim na Abou waka wusoma ye hadissi ya

Yaankubu na Izu

iliyo harumwa ye Tawureta.

Karim habaya ye shiyo yaka hushisoma ashipvuriza pvo mezadju.

Hadaza harumwa muda ha hufikiri halisi.  Mwandzani wa hahe Abu aka amweleza

Hukaya ngapvudjoroha wutukufu mwema waho binadhamu harumwa ye irham ya Ibrahima.  Mngu aka ambiya Ibrahima:  Hahodju ze kabila za doniyani piya ngazidjo barikishiha.  Abu amweleza hukaya Isa apuha harumwa ye irham ya Ibrahima, na hahedju ye doniya ngeyidjo barikishiha.  Wakati Ibrahima ya hadja, pvadja Isiyaka, Yaankubu na ye mwana wa hahe Judah.  Isa aka wupwarwa de yi simba ya puha harumwa yi nishani ya Judah.  Sha hhama nde helilo aka husoma ye hadissi ya Yaankubu, mdjuhuu wa Ibrahima, Karim asomo huka harumwa ye karine ya raru pvakaya ndrambo na mbi harumwa ye irham.  Namna hindri ndo pvadjo roha ndrongo ndjema harumwa ye irham ya ndrambo hama nde yinu?  Namna hindri Mngu adjo barikisha ze kabila za puha harumwa damu ya wandru wa pewu hhama nda wanu?  Ngu fikiri wu hadaya mbabahe wa hahe yahafa ye matso aliyo karibu na hufa ha sibabu ya huyiba wu waratha yikawo nde wu mwananya muhu yabidi ya arithi yiyo ndjema awu haki?

Abu hamba hukaya, Isa aka azidi wutrume. Isa aka ndo ze kweli na yeye hamba hukaya: “Ze kweli ngazidjo rikombowa”.  Wakati wuwo Abu hamba kalima la hambwa na Isa:  “Mimi nde ye ndziya, ndo wukweli, nde mayesha, kapvatsi mndru wudjo shinda ya waswili mbaba Mngu pvatsi nami”.

Karim haka adjipviwa ne hadissi ya Ibrahima.  Ibrahima akaya mndru wa kweli, akana wu pvwamodja na Mngu.  Sha ye mdjuhuu wa handa wa hahe Yaankubu kadjakaya mndru wa kweli hama mbayahe Ibrahima.

Karim aka na suala muhimu.  Namna hindri mwanadamu aminiwo Mngu wa kweli yake wa pewu hhama Yaankubu?  Karim ayendeleya ne ze hazi za hu wunda za hahe hama kawayida, aka handza ya duwaze ze ndrongo yasoma harumwa ye shiyo, sha ye fikira ya hahe yika humuredjeyi ayina wakati, harumwa ye hadissi ya Yaankubu na Mze wahahe Isiyaka.

Isiyaka akaya mndru mduhazi ya hafa ye matso.  Apara ye mwana wa handa Izu amwambiya huka:  Yenda o hondze(msiruni) wa nifumiye gondzi la msiru wudje wunipishiye ye namna nandzawo, harumwa ye sharian Isiyaka aka hudja yamnike ye maratha ne ze baraka piya.

Mndrumshe wa hahe Rabeka ayishiya ya mahadissi yakaya bayina ya Isiyaka na Izu.  Ha wu pesi apara Yaankubu, amwambiya ye mipango ya Isiyaka ha hu waritisha wu mwana wa handa wa hahe ze baraka.

Rabeka ambiya Yaankubu yende ya renge magondzi mayili matiti adjenayo.  Yaankubu afanya yizo mdzadzehe ya mwambiya.  Rabeka apihi le gondzi ye namna Isiyaka yaka handza, atriya zile mtuzi na yi trungu thawumu hama de helilo wandru wa yenshiwo harumwa ze ntsi za djuwa la huheya wa pihawo. Yaankubu kadjakaya sawa na Izu.  Izu akaya mwana mwema na swiha ndjema, mustwanrabu rangu hu dzalwa hahe akana nyile zindji harumwa o mwili kamili raha na ye mwananya Yaankubu.

 Rabeka harenge baendhwi ya mapuzi yahe le gondzi afungu Yaankubu harumwa ye mihono ne ntsingo yili yadje yamzingare.

Yaankubu hapvaya hama nde namna ye mwananya yako pvayawo.  Wakati wula Yaankubu arenge ye nyhama hayelesheya Mze wa hahe, hayizo Mze wahe hali yila nyhama, adjipviwa arudi hamnika Yaankubu ze baraka zakawulazimu zi nikiwa mwananya muhu Izu.

Karim akantsi harumwa wo hura wahe nyomba yaka huwunda harumwa dakika mengo miraru aka hufikiri ye hadissi yinu.

Ha yizo, aroha hwenda ha Abu hahu tsaha mayelezo zayidi dju yahe hadissi yinu.  Mkinshiha Abu ashinde ya hundre mayelezo harumwa zitrendwa za Yaankubu na Rabeka.  Ye ntsihu ya pvili, yika mfumontsi Karim adjuha na trasi kabisa, apvaya, harenge ye ndziya ha hwenda mdjini ha Abu.  Hu waswili wahe amhundru Abu aka hu wala marindi dingoni mwe le daho la hahe.

Bari za asubwihi Karim?  Za nyumeni hindri?  Wudja na trasi haku, na mimi ngamina ndzaya, raha ndjanwa madji ya mro.  Ngaridjo hula ye shahula sha trasi sowayili!?

Abu hamkaribisa ho dahoni.  Wakati watimizi hu nwa ye madji ya mro Abu amsuhali.    Ndrongo hindri nidjo shinda ni husaidiye?

Ngaridjuliyanawo kiyasi, ngamdjuwo huka ye lera yinu wahadja pvanu na wusiku wa mfomontsi, kudjadja bure sha ngawena sha hu pveha.  Tsi somo ye hadissi ya Yaankubu.  Karim hamba.  Tsi taembiha ne ye hadissi, namna hindri ndo wambawo huka Isa akaya mtrume wa kweli, awu akaya azidi mtrume, wakati yikawo apuha harumwa kabila ya pewu hama nde ya Yaankubu?

Yaankubu ahadaya Mze wa hahe arudi hahibi wu waratha wahe mwananya muhu.

Abu hangaliya Karim na hudjipviwa.

Wudjuwa, ngamfikiri huka ngawe karibu na hudjuwa ze ndrongo muhimu ziliyo harumwa ye shiyo shitukufu sha Mngu. Mngu wurinika ndziya ya hu yelewa.  Ngapvo wakati si wuhundra ndrongo harumwa ye makalima ya Mngu na zo hurisayidiya ili riyelewe, wakati mwendji sisi wusoma sha karangaliya ndro.

Ngo yesheleyo o wakati Rabeka yaka na ye hamili, kadjaka ya djuwa yizo za muhundra ata hasuhali Mngu.

“Ewa, ngam yesheleyo,“ Karim hamdjibu.  “Tsayinu harumwa ye hadissi yinu. Mngu aka amwambiya, Nishani mbili ngazidjolawa hahodju;  ngudjo zaya wana wayili. Ye mdzima ngudjokana mpvu rahana ye wasaya; ye mhuu ngudjo rumishiha ye mtiti.”

“Tsasi ngasina ndrongo ya handa ya hurisayidiya riyelewe:  Mngu ngu mwambiyo Rabeka huka ye mwana mhuu ngudjo rumishiha ye mtiti.

“Maha mindji ipviri, wana wume wanu wa huwa, risomo ye hadissi ya Izu wakati ya puha o hondze ya waswili ho dahoni ne ze ndzaya.  Yaankubu aka hupiha mtuzi waka hu nunka ndro na Izu akana ndzaya swafi. Narisome hama nde ye namna yandzihwa.

Izu hambiya Yaankubu:  Ngamina ndzaya swafi, nipve mbapvi ye mbahindru nyikundu wu pihawo.

Yaankubu amudjibu:  Ngamdjo hunika nahika huninika wu hakikifu huka wewe ndo mndro mduhazi.

Izu amwambiya:  Tsi yishiya, ngami karibu na hufa; ndrongo ndjema hindri wudjo hundra djumwa wo hakikifu wa hangu?

Yaankubu amdjibu:  “Handani nike wanhadi huka ngodjo nika wu wakikifu wa haho.  Izu amnika Yaankubu wanhadi na wu hakikifu.  Wakati wula Yaankubu amnika mkatre wa dipe na mtuzi. Hali wo mkatre hano na madji, adjuha hende dzahe.”

Harumwa ze ndrongo rasoma ngaridjo djuwa rambe huka Izu akana twabiya za pewu.  Kadjaka hu yishiliya mndru.  Risomo harumwa ye hadissi huka Izu akana wandruwashe wayili, Judith na Basemath na wawo wafanyiliya Rabaka na Isiyaka ndrongo za pewu.

Ze ndrongo zinu zironesa ye namna Izu akawuyenshi.  Nari esheleye ye hadissi ya Mze wa hahe wakati amwambiya huka nge tayari ya humnika ye Martha na ze baraka mana yeye ndo mwana mhuu.  Ndrongo hindri de wufikiriyo Izu yaka ya hamba?” 

“Mkinishiha yeye tsi nde mhu,” Karim hamba.

“Ngawena haki!  Ye namna nayelewa kadja rumiya wu kweli.”

“Rabeka akaya mdzadze aka handza atowe taembu.  Mdadze kadjalazimu ya duwaze na yeye yika imlazimu huka yafikiri ya makalima ya Mngu: Ye mwana mhuu ngudjo rumishiha ye mwana mtiti.

Sha hahu yesheleya ye hadissi yinu tsi kubali hukaya Yaankubu kadja wonesa ndrongo ya hukaya yeye mkaribu na Mngu.  Yaankubu na mdzadze wa hahe kwadja lazimu wa lawuse humusayidiya Mngu ha wufanya ze ndrongo za hahe.  Yeye mtukufu, ngudjo renda izo ya hamba arudi ya fanye.  Sha Mngu aka na ndrongo yaka handza ya fanye mana hahedju twabiya muhimu raha na maha.  Husoni yiho mwe hadissi ngudjo wona ye namna Mngu ya kawusa Yaankubu harumwa taenbu ha humbadili mndru yikawo ndo ye namna yaka hu handza yakaye.  Hakaya hule ne irham ya hahe maha mindji.  Haka hu taambishiwa ni wandru wakati yakaya harumwa ntsi ya ki djeni, na mndrumshe wa hahe afariki yiho. Aredjeyi harumwa ye arudhwi ya Mze wa hahe, Mngu hamtaambisha ya masihu.  Zinu twabiya zikawo Mngu wurumiya wakati yatsahawo ya kawuse mayendreleyo dju lahe zumbe za hahe.  Baanda ya wona ze taambu zinu, ya mayesha ya hahe ya kawuha hama mndru muradji.  Mngu haka mkawusa ata le dzina la hahe hahu mpara Israila yaani djaishi la Mngu hawu mwana washi wufawume wa Mngu.

Nahika wu somo ya makalima matukufu ya Mngu, ngudjo hundra huka wandru piya walawa harumwa ye damu ya Isa wakaya wandru hama ndasi randzawo mhuyizi ariswamihi ya madhambi ya hatru.”

Abu hambiya Karim huka ya makalima matukufu ya Mngu randzi wu mwando wa he shiyo sha handa sha he Tawureta ata hupara ye shiyo sha mwiso sha he yi Injil, ngishona ziyo mengo mirandaru na sita, zandzihwa na wandru mengo mine, harumwa maha shihwi na madjana matsano.  Wo muhimu wahe shiyo tsi ndo wuhukumu Ntsi sha ndo wonesa mupango wa Mngu hahudja ya huyi wu wanadamu yile wandru piya harumwe ye doniya wa barikishihe hama de helilo yaka yanika Ibrahima miyandi maha ziwi zinne ya pvira.

Wusini tsesheye Abu, sha raha ndjayelewa ze baraka zalazimu zirohe harumwa ye damu ya Ibrahima?

An an! Karim, ye ndo?  Ze baraka zinu wuwo mwanadamu yesheleya Isa aka huamba: “Mimi nde yi  ndziya, nde wu sipvuzi na nde mayesha, Kapvwatsi mndru wudjo shinda ya waswili Mbaba Mngu pvwatsi nami.”

“Randzi wo mwandoni, Mngu haka hafanya mpango wa hupvukisha wo wumati wahe yili watsangamiye ha hu djiwundra harumwa mro wa djahanama.  Hu kubali Isa yiyo hu kubali ye ndziya ya mpvukishiho wa Mngu.”

Wakati Karim yaroha wo dahoni ha Abu hakana furaha wo rohoni.

“Mngu mwemwa,” adjeleza.  “Mwanadamu ngu mkoso Mngu na yeye ngu fanyo ndziya za hu mupvukisha ya rudi ya muredjeze pvo hahedju.”

Ashemeza:  “Woyi nde Mngu nandzawo nimurumishihe haru mwa ye mayesha ya hangu piya, wakati wula ahimisa taxi ha hwenda dahoni.”

                        

Ye hadissi ya Ibrahima no wandru wa hahe yi rengwa harumwa ye shiyo sha Genèse shikawo ndo ye shiwo sha handa sha ye Tawureta, shiyo sha 12-23, na ya makalima ya Isa ya rengwa harumwa ye shiyo sha Yuhani harumwa ye Injil, shiyo sha kune na nne(14)

Yi dalili ya Mtrume Yunusa

Yi dalili ya Mtrume Yunusa

“Namna hindri wu djuwawo hukaya Isa haka hapvehwa ni Mngu?”  Karim hawuzisa Abou wakati wakaya wakantsi ho mbwani ha hwangaliya ye meli yaka hupvira. 

Abou atsehe:  “Linu hama nde le suhala laka la wuzisiwa na ye madhwamana wa dini whakati wa Isa. Waka wamuzisa dalilu.”

“Dalilu ya ndrongo hindri?”  Karim haka hutsaha ya djuwe. 

“Kwadjaka hamini huka Isa ha pvehwa ni Mngu, ha yizo waka hu tsaha wa wonesiwa dalilu,” Abou adjibu. 

“Isa haka hawawonesa dalilu?”

“Isa kadja paro tsaha ya pvenuliye wandru huka haka mndru hindri.”  Ye madhwamana wa dini waka wasomo ye makalima sha ye matso ya hawo yaka ya baziha hukaya kwadjka hu shinda wa wona ze dalilu.  Yiyo nde mana Isa ya wambiya hukaya wakana ye dalilu ya mtrume Yunusa:  “Ye duniya mbi ya lewo yinu kayitsina waminifu, ngayitsahawo dalilu ya midjuza, sha kayina hu wona hata midjuza badi huka tsi nde midjuza ya mtrume Yunusa ya pvira. Hama nde namna Yunusa yakaya hombani mwe ye mfi harumwa muda wa ntsihu ndraru, Yiyo nde ye namna ye mwana wa mwanadamu yadjo hukaya wadjawu moni mwahe she pvande sha ntsi harumwa muda wa ntsihu ndraru, Wakati wandru wadjo hukumulwa, wandru wa Niniva ngawadjo hima wa mshitaki, wanyu wandru wa he duniya ya lewo yinu, mana wawo wende na tawuba wakati wayishiya ya maindhwa ya Yunusa. Sha yapvo ngapvo ndrongo muhimu raha na Yunusa.’ “ 1 

“Nfi nku yili Yunusa?”  Karim haka hashangaya.

 “Anan,” Abou hamwambiya.  “Yunusa haka hameziwa ne nfi mana Mngu haka hamrumu na hazi harumwa ye ntsi ya Niniva wakati wandru waka hwenda kinyume na Mngu, sha haka na wu hara wa hwenda.  Ha yizo Yunusa haka hapashiya djahazi ha hwenda mahala kinyume niho Mngu ya mwambiya yende Pvwasihi mbepvo ndziro na pvuwa hata le djahazi kalidjaka hushinda la hwenda.  Yunusa hambiya wandru  wakaya harumwa le djahazi hukaya ngutrawo Mngu.  Wandru wakaya djahazini wampvuriza baharini wakati wuwo wo pepo wu ziya. Mngu hamrisha nfi nku yidje yi meze Yunusa.  ‘Yunusa hakaya ho moni mwa ye nfi muda wa ntsihu ndraru. 2  Yunusa hashemeza ho moni mwe ye nfi na hu tsaha swamaha dju mwa Mngu, ha wakati yi kawo kadja yishiliya Mngu.  Wakati Mngu ya wona hukaya Yunusa hatsaha swamaha, ha amrisha ye nfi yi mrapvihe. Nge yi lazimu wu some ye hadissi piya harumwa ye shiyo sha Yunusa.”

“Hadissi yinu yiyo ndjema kabisa.  Ha yizo Yunusa hakaya ho moni mawa ye nfi ntsihu ndraru hama nde helilo Isa yakaya ho moni mwa li kaburi ntsihu ndraru.”

 Abou hadisi shehitswa ha hwamba huka:  “Ewa.  Ngapvo dalilu na anlama zindji hama nda zinu harumwa ya makalima ya Mngu.”

“Neleze nizi djuwe,’ Abou haka hadjipviwa.  “Ngamdjo pvumbuwa le gondzi lewo bahi,” Abou hamba. 

“Gondzi hama mna mbuzi?”  Karim hadzisa.

“Ewa, harumwa ye makalima le gondzi li rumilwa na Mngu wakati mwendji hama dalilu.  Wakati Yahaya Mbayishi yawona Isa yaka humdjiliya hamba:  ‘Tsiyo ye Swadaka ya Mngu yiliyo mfano na gondzi li tolawo swadaka.  Yeye nde ya towawo ye madhambi ya he duniya!’ 3  Wakati mrwadji Yuhani haka hawono Isa ahimi mbepvoni hama nde le gondzi la tolwa swadaka ne malayika yaka huheza madjimbo ya huswifu Mngu hawuhamba:  ‘Le gondzi la tolwa swadaka listahili li hundre wushindzi, wutadjiri, hikima, npvu, hishima, wutukufu na swifa! Wuka wutsindzwa ha hutolwa swadaka, na he  damu yaho, wuhuliya Mngu wandru wahe ze kabila piya, na ze luha piya, na ze ntsi piya, na matwayifa piya.’ “ 4

“Sha wudjuwa, wakati mwindji kabula Isa ye djazalwa, le gondzi likaya mfano wa Isa.  Wandru wa Israila wakaya warumwa harumwa ye ntsi ya Miswiri maha madjan mane kabula ya Mngu ya hupveha Musa yadje ya wakombowa harumwa wurumwa.  Mngu hambiya wandru wa Israila wa tsindze  gondzi latsukana wuwade hawu irewe.  Hayina daho lako baliya Gondzi tarehi ya kume harumwa o mwezi wa handa.  Waka hu linda ntsihu ndraru yili wa hundre wu hakika ka le gondzi kalitsi bwade hawu kalidjaka irewe.  Lika Liladhimu likaye djema mana lika dalilu ya Isa yikawo kadjakana dhambi hata.  Monye Muvingizi Risala wa Isa hamba he namna yinu:  Mukombolwa ‘he damu nyitwaharifu ya Kiristi, yaliyo hama gondzi la sadaka, tsena katsina kosa litsokawo lontsi.  Mana aka atsangulwa rangu hale, kabla  ye duniya huwumbwa, sha ha pvenuha wu wakati wa mwiso wunu ha fayida ya hanyu.’ “ 5

Yi ntsihu ya kume na nne walazimishiwa wa tsindze le gondzi, wa renge ye damu wa pvahe djumwe ye mabapvu ye he milango.  Ye damu yika huziya le dayika la mawuti litsindjiye hondani ye masihu yala litsidjo wuwa ye mwana mme wa handa mdzaliwa wahe le daho.  Halafu le gondzi lika wu hohwa kamili pvwatsina hungulwa yili le gondzi like kamili ho dahoni.”

“Wakati Isa ya hafa, madjeshi wende, wapvundzu ye mindu ya he wandru wa pewu wayili waka waremwa misumari pvwadzima na Isa, waka hupvundza wandru ye mindu yili wafe haraka, sha wakati wa waswili karibu na Isa wamparisa hayisa hafu, kawadjampvundza ye mindu ya hahe.” 6

 “Wosiku Isa yaka yadzaliwa vwakaya wandru watsunga mbe bapvuni mwo mdji.  Mukinishiha huka watsunga wak hwangaliya ya magondzi yaka yalathimu ya baliwa ye tarehi ya kume yili yangaliwa kabula yahutolwa fidiya.  Mukinishiha tsena watsungadji wala nde wakawadjiliwa ne malayika ye masihu yala hahuwadjusza ye habari yinu:  ‘Mtsike wahara mana ngamudjuzoni habari ndjema ya furaha nko yidjo djiliya womati piya. Ye masihu ya lewo harumwa womdji wa Dawudu, mdziliwa mkombozi ne nde Kiristi Rwabi wa hatru!’ “ 7

Bananda ya maha mengo miraru na mirarau, ntsihu ya kume ya ho mwezi, Wakati Isa ya hadja Urusalemu  ha husherehi ye tarehi ya mwiso ya hahe, ye magondzi yakaya pvondze mwo mdji, yaka hupvitswa harumwa wo mwango mrwadji, mwango wunu wuka hu parwa mwango wa magondzi.  Na yawo yaka ya fanya ntsihu ndraru ho moni mwa he ye nyumba ya hwanbudu Mngu.  Isa hende Urusalimu adjitowa fidiya hangaliwa huka ngudjoka mtwaharifu wa hutolwa fidiya mfano wa le gondzi lahe sherehi.  Isa haka mtwaharifu mana wakati Bilatusa dhwamana wa sirikali ya Romu ya mwangaliya Isa harenge madji hawoso ye mihono ha hwamba huka: “Ntsi dhwamana wa he damu ya he mndru mtwaharifu wunu.’  8  “Le gondzi laka latolwa ni Mngu li  hukumulwa ntsihu ndraru na yilo kalidja hundrihana na kosa.” 

 “Wo siku wa huyesheleya wakati Isa yaka ya remwa misumari harumwa wo mri wa mbawo, ye fundi wa maswadaka aka hutsindza gondzi harumwa ye Nyumba Nyitwaharifu ya hambudu Mngu rangu sa ya raru hata saya shenda.  Yeka ye saya shenda yindjiya ye Fundi ye wuroha Pvondze ha wu hamba:  “Zitimu.”  Ho mlimani bapvuni mwa wu mdji, ye asubwihi yila sa ya raru Isa, le Gondzi la Besheleya, haremwa misumari. Baanda, ye saya shenda ya ndjiya, na ye mihono yabuha ha hurenga wanadamu piya hamba: “Zitimu”, ye sa yiyo hafu.  Ye sa yiyo wiyo wo msutru waka wa trilwa harumwa ye nyumba nyitwaharifu ya hu wambudu Mngu wu pasuha ragu pvodju hata honysini.”

“Misutru ndayi?”  Karim hawuzisa. 

“Nde misutru yakaya siswa harumwa ye nyumba nyitwaharifu ha hubaliliya ye mahala yikawo ye fundi mhu wa dini nde yaka hudjuwa ya ndjiye nkando ndzima harumwa mwaha, ha hubaliliya Mngu ye damu ya yinyama yahe fidiya ha hutsaha swamaha yahe madhambi ya hawo.  Wakati Isa ya hafa ye misutru yila yi nambuha randzi pvodjo hata pvontsi.  Kayitsi muhimu tsena ritowe fidiya ya zinyama hahu tsaha swamaha mana Isa haritsashiya swamaha ha hutra ye damu ya hahe.  Randzi ye ntsihu yila hayina mndru ngena wushindzi na nafasi ya hujiliya Mngu ha hutsaha swamaha yahe madhambi ya hahe.”

“Ngamdjo djuwa nidjiliye Mngu?”  Karim hahuzisa.

“Hakika hama nde heli wandru wa Israila waka Misri waka hutriya ze fidiya hawodju, nde namna yahu lazimu wu triye Isa harumwa ye roho ya haho, wu kubali ye fidiya ya towa, wumpvesheye marahaba pvo ya hafa ha sibabu ya haho na tsena  wumkubali yake nde muhuyizi wa haho,” Abou hambiya Karim.  “Mukaribise ho rohoni haho hahu rongowa ya makalima yanu:  Isa tsi kubali huka mimi muenswifu.  Ngamhumiyo wuniswamihi ya madhambi ya hangu.  Tsidjuwa hukaya wufu ha badala ya hangu, ne damu yaho yi hosso ye madhambi ya hangu :”

“Isa tsi kubali wuke nde mpvukishi wa hangu.  Renga ye mayesha ya hangu, wukaye nde mfawume wa hangu, nisamihi makossa ya hangu, tsi kubali huka hofu hasibabu nde makossa ya hangu.“ 

 Matsozi nde yaka huroha Karim wakati yaka hukaribissa Isa ho rohoni hahe.  “Ngufikiri hukaya Isa hanikukali?” Karim hawuzisa.

“Ewa, harumwa ye makalima ya hahe hamba:  “Wamukubali, wamwamini ne li dzina la hahe, ha wanika wushindzi wake wana wa Mngu; eka rimukubaliya madhambi ya hatru yile ha hupara mswamaha, madza yirahara amba waye mwaminifu, waye wa haki. Basi atsoswamihi madhambi ya hatru na huri rahatsa na kula ntrongo kayalazimu.’ 9 

“Yinu habari ndjema kabisa.”  Ye matso ya Karim yaka wu wala hama nuru.  “Ye ngudjo djuwa wunambiye ndrongo tsena za husiana na Mngu?”

“Ewa, rantsi nihwambiye wo mdji wa baitilham yikawo ndo mdji Isa ya zaliwa,” Abou hamba.    “Maha madjana mfukare kabuliya Isa huzalwa mtrume Mika haka hamba ze ndrongo zinu:  ‘Nyinyi, Baitilham Efrata, mdji mtiti harumwa wumati wa Yahudiya, hanyudju nde pvutolawawo ye mndru yikawo nde dhwamana wa yi bani Israila ya roha rangu zamani za hale, rangu azali.’ 10

“Mana hindri de Baitilham?”  Karim hawuzisa.  “Yinu ndrongo yikawo Mngu haka hatayarisha randzi hale.  Ye mana ya Baitilham, daho la mkatre. Isa hamba hukaya:  ‘Mimi ndo mkatre wu enshiwu, wa puha mbepvoni, mndru wu djohula mkatre wunu, ngudjo enshi dayima; no womkatre nidjo toleya ye duniya nde wo mwili wa hangu.’ “11

“Ye makalima ya mwisso yanu ngayo madziro ho hangudju,”  Karim hamba.  “Mana hindri Isa ya hamba wukaya wo mkatre ya lazimu yanike ye duniya ha wuhundra ye mayesha ndo mwili wa hahe?”

“Nari redjeyi dingoni riwone ndrongo za saya Mngu yaka hamrisha wandru wa Israila wa fanye.  Harumwa ye mdji Miswiri Mngu haka hamrisha wandru wa Israila wale mkatre wa tsutrilwa lalive pvwa modja na mani ya miri yakaya na nyongo harimwa mfumo.”

“Mana hindri wo mkatre watsukana lalive?”  Karim hawuzisa.

“Mana ya lalive yiyo mfano wa dhambi.  Mngu hawatowa harumwa madhambi yakaya Misri, ye mana haka hanika Ibrahima mkataba wa damu hukaya ngudjo barikisha ye duniya.  Wo mkatre wukana mani ya pewu ne mani yanu yafanissiwa ne ze tambu wakanizo wakati waka warumwa hurumwa ho Miswiri.  Ngapvo ndrongo ndjema tsayinu.  Rangu ye ntsihu yiyo, wo triya mikatre miraru harumwa mwa mkoba mtiti wakati wa sherehiwo.  Hawodju yika mfano wa Ibrahima,Isyaka na yaenkubu.  Wawo wufikiri hukaya wumkatre waka pvo hari wukaya mfano wa Isyaka ye mana haka hutshwaha ya tolwa fidiya.”

“Ye mana yaho mkatre wa pvohari hindri?”  Karim hawuzisa. 

“Isa harinika le djawabu,” Abou hamba.  “’Wakati waka hula ha huyesheleya wusiku wunu, Isa haka hakantsi pvwa dzima ne  maswahaba wa hahe.  Isa hawambiya: tsandza nile ye karamu yinu pvwadzima nanyi raha ne dja tambishiwa:  Baanda ya renga wo mkatre, ha shukuriya Mngu, ha wunguwa wo mkatre ha wanika, tsena ha wambiya:  wunu ndo mwili wa hangu wudjo tolwa swadaka ha ye madhambi ya hanyu.  Namufanye ze ndrongo zinu ha huniyesheleya.” ’ 12

“Hayizo ngwandzo wu nambiye hukaya wo mkatre wa pvo hari wunu wuka hu pvumbuwa Isa?”

“Ewa.  Hama nde shekombe waka hunwa ye stsihu ya he le besheleya.  Baanda watimize hula, Isa harenge mndumu hafanya nde heliyo, ha wambiya tsena; “…ye shehikombe shinu, wunu ndo mukataba wa nyumeni Mngu yanika o wanadamu, mukataba wapvenuha ha yi damu ya hangu yidjo wutriha ha sibabu ya hanyu.’ “ 13 

“Tsiyelewa ndro hapvaha,” Karim hamba.  “Mngu haka hanika Ibrahima miyandi ya damu hahu barikisha ye duniya.  Haka hanika Ibrahima miyandi hukaya ngudjo towa mayesha ya hahe fidiya ha sibabu ndo wu binadamu.  Wakati Isa ya towa ye damu ya hahe, Mngu Hatimizi ye miyadi ya hahe.  Ye damu ya Isa ngiyo wo wudzima wa nyumeni wa hatru na Mngu.” 

“Ewa, hapvaha ngaridjo wudjuwa rihadissi na Mngu hayina wakati randzawo ri hadissi  naye, mana ye ndziya ya hwenda hwa Mngu yi buha, na yiyo ngiyo ndrahafu.  Ye makalima ya rongowa ye namna yinu:  “Wunu ndo mkataba nidjo wafanyiliya, mimi nde Mngu wa hawo nambawo.  Ngamdjo triya shariya sha hangu wu moni mwa ze roho za hawo, ngamdjo zandziha harumwa ze fikira za hawo.”  Ha yendjeza tsena: “Madhambi ya hawo, tsina huya fikiri tsena.  Na wakati pvwaliyo swamaha hama nda yinu, tsimpaka wa towe swadaka yili wa zime ye madhambi ya hawo.”  Basi wanama, ngasina nafasi ya hundjiya harumwa pvahano pvwa pvutwaharifu ha yi damu ya Isa.  Hari buliya nzdziya za nyumeni yi baliyawo wu hayati wu pvirawo harumwa wo msutru wa siswa, yaani ye hayati yipviri harumwa wo mwili wa hahe...’ “ 14

 

Matiyo 12:39-41;  2Jonas 1:17;  3Yuhani 1:29;  4Yuhani 19:32-33;  51 Monye 1:19-20;  6Mivenuliyo 5:9,12;  7Lukasi 2: 9-16;  8Mtiyo 27:11-24;  9Yuhani 1:12;  Yuhani 1:19;  10Michée (Mikah) 5:2;  11Yuhani 6:35;48;51;  12Lukasi 22:14-16,19;  13Lukasi 22:0;  14Mahebraniya 10:16-20

Madjini

                                     Madjini

Bacar haka hwenda mbiyo ho pareni na hu shemeza:  “Amri hitswa amrihitswa!”

Kapvatsi hata mndru ya hafiliha naye.  Madjirani waka humwangaliya na humtsesheya.

Bacar kadjaka hudjuwa mahala hwenda, naye kadjaziya wu henda mbiyo.  Akahuwona hama ye mayingu ya kawuha madu, ze ndrongo piya zi badiliha hahe dju.  Pvo yaka na wuhara hadungu ye ndziya ha wu henda wo ha Abou.  Abou ngudjo msayidina  ye mana yeye wusayidiya wandru hayina wakati.

Pvwa sihi wu pepo mwindji.  Bacar  ha baliya mbiyo hapviri bapvuni mwe marindi.  Ye mafuzi yahe yaka huremana ne marindi.  Wu pepo wuka hurema ye marindi hampvu.  Ye mani ya marindi yakaya hama mihono yaka wu tsaha yasike bacar.  Haka huyishiya hama ye marindi yaka hupara le dzina la hahe ha wuhamba, “Bacar,ngaridjohudjiliya…; ngaridjo huparisa rihuzingare!”  Wakati wuwo hayishiya mindu midziro yimdjiliyawo ho dingoni mwahe.  Hatrawa hende mrani mrwadji, sha haka hutishiya ye mindu yila na le dji laka humpara le dzina la hahe.

Abou haka wu yenshi harumwa womdji wulo bapvuni.  Bacar ha waswili ho dahoni ha Abou, hata yadjo buwa wo mwango hawu pvontsi.

Abou kadjaka hudjuwa zamdjiliya  Bacar.  “Ndrongo hindri ya hudjiliya

Bacar? Mndru nguhuwono hama wuwono shetwani! Zabari hindri?”

Bacari kadjaka hushinda ya rongowa hata kalima dzima.  Haka hahumu ye

nkomiyo.  “Hamri hitwa hamri hitswa, ha shemeza.

“Ndopvi nde ya ra hitswa?”  Abou hamuzisa.  “Mdzadza hangu. Nde  bweni !”  Abou ha shemeza . “Mdzadzaho nguwuwo bweni?”

“Anan! Anan!  Bweni nde wuwo mama hangu!”

“Truliya bo Bacar.  Nwa ye pvera ya madji ya ndimu yinu, wakati wuwo wunambiye  ze hadissi ye namna za djiri.”

Bacar haka muhara halisi o wakati yaka wu hambiya Abou ze hadissi.  “Mdzadzangu ha para djirani wahe ho dahoni hahe.  Mdzadza hangu katsuhishiliyana na mbaba hangu ze ntsihu zinu.  Tsi yishiya mama hangu haka wuhadisi ne djirani wahe waka wu pvumbuwa ye mdrumshe wa pvili wa mbaba wa hangu.  Wakati  wula tsiwono mama hangu harenge wunga hatsanganya na madji hanika ye djirani wahe yanwe, hatriya wubani harumwa ye sherezo.  Ye nyumba yika yi djaya djissi.  “Harumwa muda mshashi tsi wono ye surwaya ya bweni wole yi badiliha.  Ye matso yahe yaka ya rendeha mahuu arudi tsena yakaya mewu.  Haka hufanihana na shetwani.  Wakati wuwo handisa hu  rindrindra  nahu djanfuwa pvontsi, haka hutrafunya ye manyo yahe na hushemeza hama yi nyama.  Hareme shehitswa pvontsi hata nkado mbili, tsiwono hama akahutsaha yani zingare.  Ye sayiyo tsi djuha tsi trawa.  Wakati na roha o  pvondze tsi yishiya kiyo.  Ngamfikiri huka mama hangu nde ya shemeza ye mana ye bweni wola haka humuwa!  Abou, ye bweni wuwo aka huwuwa mama hangu na mi ndja shinda na fanya hata ndrongo.”

Abou handisa hu yelewa.  Akawudjuwa mdzadza bacar, na ye hayishiya huka mbaba Bacar halolo mdrumshe wa pvili.  Hu lola wandruwashe wayili yiyo tabu kabisa.

“Yishiya Bacar.”  Abou hamweleza ndro.  “Ntsu amini huka mamaho nde ya shemeza.  Madjini yo shemeza wakati yandjiyawo harumwa mwanadamu.  Tsi zi wono nkado zindji.”

“Ngufikiri keliyo?”

“Ewa.  Yenda o dahoni hanyu wu tunde ze ndrongo heli ziliyo.”

“Tsina hu subuti nende ho dahoni hamitse ye mana ngapvo hidza.”

“Na rende sowayili sha ngamdjo hulinda pvondze wu rongoze mama haho.  Yi lazimu wu lale hanu lewo.”

Wa dungu ye ndziya ha hwenda ho dahoni ha Abou na Bacar hado ndjiya Abou bapvuni mwahe ye mana haka mhara sha tsihama ndo pvo handani.

Abou haka na haki.  Kapvwa djafa hata mdru.  Mdzadza Bacar haka hutsaha msanda wusoni mwa djirani wa hahe ye mana ye djirani wahe ye wudjuwa hupara madjini.  Wa pveha ye madjini yende ya triye wudjufumuwo ye mdrumshe wa pvili wa mbaba Bacar yili mbaba Bacar yadje yake wa hahe ha ye tche.

“Ze ndrongo zinu zi djomkinishiha zi djiri?”  Bacar haka wutsha ya djuwe.

“Ewa, zo wu djiri. Ngaridjo huwona hayina ndrobgo harumwa mfumo wunu.

“Ye wewe humdjuwa bweni woyi ?” Abou hawuzisa.

“Ewa, mi womdjuwa ye wu parwa Siti.  Yeye nde mwanamshe wuko djisa wo mdjini yiho. Yeye na roho ndjema hakuu. Yeye na wandzani wendji.”  Bacar  hawusisa Abou huka, “Yiyo ndrongo ngema ho para madjini yadje ya dhuru mdru?”

“Ngo fikiri dje bo Bacar ze ndrongo wa wona?”

Bacar adanganyiha.  “Ntsu djuwa bo Abou.  Risomwa huka ngapvo madjini mema na mayi.  Ntsu yelewa ze ndrogo zinu bo Abou.  Wusoni mwa mama hangu ngufikiri madjini yadja yadje ya fanye ndrongo ndjema, sha ho soni mwa Siti madjini yadja ya fanye ndrongo mbi.  Ngamhambiyo bo Abou, huka yeka madjini mema ndayo na ya wona lewo, yapvo ntsudjuwa ye mayi heli yako hukaya.  Ngu fikiri hindri bo Abou?”

“Hahu rongowa ye za kweli Bacar, kapvatsi madjini mema.  Madjini yawo mazetwani  na yawo yo wu fanya ndrongo  za ki shetwani.  Yawo hutowa roho na hu triya wandru  wudjufumuwo, yo hutriya wandru marwadhi ya pewu.  Mri mwema wo wutowa  mapvuna mema , mri muyi wo towa mapvuna mayi mwiri muyi.1 

“Harumwa ye dini ya hangu Mngu mtukufu ya yenshiwo ngwandzo randzane.  Isa hamba hukaya randze hata ye maenduyi wa hatru ritsi paro wa yenga.  Ye shiyo  shitukufu sha hangu, ye Indjili yamba huka, “Na mbarikishe ya maendhuyi ya hanyu  sha  msiwarende mbi .  Yi lathimu wu swamihi hayina mdru wu djo hurenda mbi.”  Na risome ye makalima ya Isa ya liyo harumwa ye shiyo sha Matiyo 5: 43-44:  “Muyishiya zambwa huka:  ‘Andza ye djirani wa haho wu yenge ye anduyi wa haho ’.  Sha mimi ngamumwambiyo ni:  Na mwandze ye maenduyi ya hanyu, na muonbeye Mngu wawo wamtabishawoni.”

Le swahaba laka hu parwa Lukasi lamba ye Makalima yanu yambwa ni Isa,  “Namuwombeye Mngu wawo wa mwapizawoni, na mumiliye Mngu wawo wamurendrawoni mbi.”2

Baulusu mrumishi wa Isa hamba:  “Namumiliye Mngu ya barikishe wao wamtabishawoni, na hu wawombeleya baraka sha mtsiwa apize. 3

Swahaba laka huparwa Monye lamba he namna yinu:  “Mtsilipve ndrongo mbi ha mbi, yeka mlapiziwa mtsi lapize sha mufanye ye kinyume, na muonbeleyane yili mubarikishihe, ha yizo  nde  mana mdjo parwa wana wa Mngu, yili mrenge mfunpvu lahe ze baraka za Mngu.”4

“Ze ndrongo wa rongowa ndjema halisi, Abou, sha tsi wandru wendji ndo wa zifanyawo,” Bacar  hamba .

“Yizo hurendwa, Bacar.  Mngu  harinika  wushindzi wa huyenshi dju  mwa ye sharien sha hahe, na yisho shema.  Yeka ngarienshiwo dju mwa ye sharien sha Mngu, yi  lathimu rika ne mdrumshe mdzima ne malaho ya hatru yakane furaha.  Wandru ngwa yendawo kinyume ne shariya sha Mngu, yiyo nde mana ritsona furaha.  Ngarifanyawo ndrongo za pewu hama nde madjini. “

Baenda  mfumo wa pvira Abou  haparisa  Bacar ho barazani hahe haka humlinda hata yadjo huroha hazini.

“Za nyumeni hindri?” Abou hawuzisa .

Bacar  haka  na hamu halisi.  “Ngamina habari za Siti,” Bacar hamba.  “Mama hangu hadjipviwa swafi ye mana Siti hadjuha muwo.”

“Ye hufanya ndrongo hindri?”  Abou haka wutsaha ya djuwe .

“Ye hura mahiyo ho pareni na hu shemeza, na hu lapiza wandru na hura bwe, wakati ye wu tsuwa ze nguwo na hwenda mbiyo.  Ye wukana nkudi kabisa.  Ze Nyile za hahe zo hunyongoha hama ndrapvu za miri.  Ngena twabiya za ki shetwani.  Yelemewa hufanya ze ndrongo zinu ye hukantsi ho dahoni hahe sha ye kashindi hukantsi mahala pvwadzima.

Abou, ndrongo ndziro halisi mwanamshe yaka mnono hadja ha rendeha kelinu.  Ye kuna hudjuwa wamsayidiya?  Wandru wo hamba huka wewe wutowa madjini.”

“Tsina hu shindra, Bacar, sha Isa ngudjo shinda.  Wakati yaka duniyani hasayidiya wandru wendji ha hutowa madjini sha harinika wu shindzi na ruhusa ya hutowa madjini he le dzina la hahe.  Yesheleya huka Isa nguyensha hata hapvasa.  Kana hubadiliha wala kana huparo badiliha.  Ngudjokaya dayima.”

“Ye ngudjo henda ho ha Siti wumtowe madjini he le dzina la Isa no wushindzi wa hahe?”  Bacar  hamzisa.

Ye ntsihu ya pvili Abou hafanya msafara ha hwendra mdjini ha Siti.

Wu mfumo wa dunga Bacar hadjiliya Abou, haka na furaha halisi.  Kadjaka wu amini  huka ngudjo hundrs nafasi ya huona Abou yili ya mwambiye ze habari za Siti;  Wantdu piya ngwapvumbuwawo ye midjuza ya djiri, Abou.  Siti ha rendeha mndru mrwadji.  Nge mnono naye ngusomo ye shiyo wamnika.  Nguhadisi no wandru wa mdjini na hu wambiya yizo ye shiyo sharongowa.  Katsu tsaha tsena ya wone mbaba hangu. Ngudungu ye sharien sha Mngu  yikawo ngomwamini.  Ndja yelewa yizo nawona.  Ngowombeleyo mama hangu ndjema wo ha Mngu.  Hamba hukaya katsu yenga mama hangu.  Hamba tsena kana hu lipva ze mbi mama hangu yamfanyiya.  Huka hwendre  hu mono?”

“Ewa, tsika tsende, tsimtowa ye madjini ho wu shindzi wa he le dzina la Isa.  Wakati wuwo hanishiliya.  Hani suali, wu shin nda wupvi na towa ye madjini, tsimwambiya huka tsi towa ye madjini ho wushindzi wa Isa na Isa hamredjeza wo wuhuri wa hahe.”

“Kana hundjiya tmadjini tsena?”  Bacar  hamsuali.

“Anan, ye mana Siti ha karibisa Isa ho rohoni hahe yadje yeke nde Mhuyizi wa hahe arudi tsena yake Mfawume wahe mayesha ya hahe, hapvasa Siti ngena ye Roho Nyi twaharifu ya Mngu.”

“Zabari hindri wutso ndjiya ho midjini watowa ye madjini?”  Bacar hawuzisa Abou.

“Yidjoka ndjema yeka yika nyangu, Bacar.  Niruhusu ni hutoleye hadissi Isa ya yamba dju mwa ze ndrongo zinu, ‘Wakati djini la pewu lirohawo harumwa mwanadamu, yilo lo wupvira harumwa ye mikabala yitsona madji ha wu zunguha mahala ya hu pvumuwa, sha lo kalishindi la parisa.  Lo hudjirongoz: ‘Nigamdjo redjeyi harumwa ye nyumba nakaya.’  Yeka li redjeyi lo parisa miwago yi bulwa, tsena ye nyumba yi hosiwa.  Sa yiyo lo henda lipara wananya mfukare wa pewu raha naye.  Yo wundjiya yafanya makazi harumwa ye mdru wola, ze ndrongo zo wuka mbi rahana heli zakaya.  Ngayidjo kaya nde namna yiyo harumwa ye duniya yapewu ya lewo yinukapvatsi wamin ifu.”5

“Handani nge yandzawo mdru ya renge waminifu ha hudunga Isa ha wukweli hama Siti, wakati wuwo kapvatsi djini wala shetwani lidjo hushinda li redjeyi tsena li yenshi harumwa we.”

“Nga mwandzo nike he namna yinu, Abou.  Ndrongo hindri yi lazimu niyifanye hata ni rendehe mndru wa Isa?”

“Yi lathimu wu kubali Isa yake nde muhuyizi wa haho”, Abou hamwambiya.  “Yi  lathimu  wu yelewe huka  sonsi piya sisi maanswifu.  Mngu hatowa Adam na Hawa Mbepvoni mahala wuko djisa ha sibabu le dhambi la hawo.  Nkado nga nde rifanyawo madhambi?  Zi lipvwa za madhambi ndo hufa.  Yika yi lathimu rife ritsi paro redjeye tsena, sha Isa hafu ye badala ya hatru.  Hatowa ye mayesha ya hahe ha sibabu ndasi. Madhambi yo sawa na wu hura bayina ya hatru na Mngu mtwaharifu, madhambi ya ri tsambaza na Mngu.”

“Namna thindrai nidjo shinda nitowe wo wuhura wuliyo bayina ya hangu na Mngu?”

“Tsaha swamaha wo ha Mngu pvwa dzima ne roho ya haho piya.  Ngudjo towa ye madhambi ya haho sa yiyo wuyo.  Ye Mirongo ya Mngu yamba  huka:  ‘Yeka rimdjiliya ne madhambi ya hatru ha hutsaha swamaha, Ye mwaminifu ye wakweli wa hu swamihi ye madhambi ya hatru na hu ripukanisha na ndrongo mbi.’6

‘Wamukubali  na wa amini le dzina la hahe, hawanika wushindzi  wa rendeha wana wa Mngu’.”7

“Ngami tayari hukubali Isa yake nde Muhuyizi wa hangu.  Namna hindri nidjo mkobali?”  Bacar hawuzisa.

“Mkaribise harumwa ye roho ya haho ha hu rongowa ye makalima yanu:  ‘Isa, tsi kubali huka mimi muenswifu.  Ngamwandzo wuniswamihi ye madhambi ya hangu.  Tsi amini huka hufu badala ya hangu, hu  hoso ye madhambi ya hangu he damu  ya haho.  Isa, tsihu kubali wuke nde mkombozi wa hangu.  Renga dhwamana wa he mayesha ya hangu wukaye Mfawume wa he mayesha ya hangu.”

Hapvasa Bacar ha rendeha mwana wa Mngu.  Ha rendeha mndru mwema halisi, Hayina wu siku ya roha likoli ye wu henda wo ha Abou yende ya some ye Makalima Matukufu ya Mngu.  Nguyenshi ha hudunga ye ndziya ya Mngu.

     

 1 Matiyo 7:17;  2 Lukasi 6:28;   3 Maromu 12:14;  4 1Monye 3:9;  5 Matiyo 12:43-45;  6 1Yuhani 1:9   7  Yuhani 1;12.